Vòi chữa cháy là một bộ phận quan trọng trong hệ thống chữa cháy bằng nước, thường được bố trí cùng họng nước chữa cháy, van và lăng phun. Khi xảy ra cháy, việc triển khai vòi đúng cách giúp đưa nước từ nguồn cấp đến vị trí cần chữa cháy. Tuy nhiên, vòi khi đã có áp lực nước có thể tạo lực phản mạnh và gây nguy hiểm nếu thao tác không đúng. Vì vậy, người sử dụng cần nắm rõ cách sử dụng vòi chữa cháy và chỉ xử lý đám cháy ở mức độ phù hợp, luôn ưu tiên báo động, thoát nạn và gọi lực lượng chữa cháy chuyên nghiệp.
Mục lục bài viết
- Cách sử dụng vòi chữa cháy từng bước
- 1. Báo động và đánh giá tình huống
- 2. Kiểm tra vòi, lăng và họng nước
- 3. Trải vòi theo hướng đến khu vực cháy
- 4. Kết nối vòi với họng nước và lăng phun
- 5. Giữ chắc lăng phun
- 6. Mở van cấp nước từ từ
- 7. Hướng tia nước vào vùng cháy
- 8. Đóng nước và kiểm tra sau khi sử dụng
- Những lưu ý quan trọng khi áp dụng cách sử dụng vòi chữa cháy
Cách sử dụng vòi chữa cháy từng bước
1. Báo động và đánh giá tình huống
Khi phát hiện cháy, cần báo động ngay, thông báo cho những người xung quanh và gọi lực lượng chữa cháy theo quy định. Chỉ sử dụng vòi chữa cháy khi đám cháy còn ở giai đoạn có thể kiểm soát, người sử dụng đã được hướng dẫn hoặc huấn luyện và vẫn có đường thoát nạn an toàn.

Không nên tiếp tục tiếp cận nếu:
- Đám cháy phát triển nhanh hoặc tạo nhiều khói.
- Nhiệt lượng quá lớn.
- Không còn đường thoát an toàn.
- Người sử dụng không được huấn luyện.
- Không xác định được nguồn điện hoặc loại vật liệu đang cháy.
Trong những trường hợp này, ưu tiên thoát nạn và chờ lực lượng chuyên nghiệp.
2. Kiểm tra vòi, lăng và họng nước
Trước khi mở nước, kiểm tra nhanh tình trạng thiết bị:
- Vòi không bị rách, thủng hoặc gập quá mức.
- Khớp nối được lắp đúng.
- Lăng phun còn nguyên vẹn.
- Van họng nước hoạt động bình thường.
- Đường triển khai vòi không bị cản trở.
Vòi chữa cháy cần được bảo quản để tránh hư hỏng cơ học, nhiệt và các điều kiện môi trường bất lợi. Các tài liệu kỹ thuật về bảo dưỡng vòi cũng nhấn mạnh việc kiểm tra tình trạng vòi, khớp nối và lăng phun.
3. Trải vòi theo hướng đến khu vực cháy
Kéo vòi từ họng nước về phía khu vực cần phun và trải tương đối thẳng, hạn chế để vòi bị xoắn hoặc gấp khúc. Việc triển khai đúng giúp dòng nước đi qua vòi ổn định hơn và giảm tình trạng vòi bị vướng trong quá trình di chuyển.
Nếu vòi được cuộn hoặc xếp sẵn, cần triển khai theo cách phù hợp với loại vòi và cấu hình hệ thống. Trong các hệ thống chữa cháy chuyên nghiệp, việc triển khai và xử lý vòi là kỹ năng cần được đào tạo thực tế.
4. Kết nối vòi với họng nước và lăng phun
Một đầu vòi được nối với van họng nước, đầu còn lại nối với lăng phun hoặc thiết bị đầu cuối tương ứng. Sau khi kết nối, cần kiểm tra các khớp nối đã ăn khớp chắc chắn trước khi cấp nước.
Không nên đứng ngay phía trước lăng phun khi chưa kiểm soát được vòi. Khi vòi được cấp nước, áp lực có thể tạo lực phản đáng kể và khiến lăng di chuyển mạnh nếu người sử dụng không giữ chắc.
5. Giữ chắc lăng phun
Đây là bước đặc biệt quan trọng trong hướng dẫn sử dụng vòi chữa cháy. Người điều khiển cần giữ lăng chắc chắn, đứng ở tư thế cân bằng và hướng đầu phun về phía đám cháy. Nếu có nhiều người, nên phối hợp để một người điều khiển lăng và người khác hỗ trợ giữ, triển khai vòi tùy theo loại hệ thống và quy trình được huấn luyện.
Không nên đứng đè lên hoặc đứng qua phía trên vòi đang có áp lực. Hướng dẫn an toàn cũng cảnh báo rằng vòi chữa cháy có áp lực có thể gây nguy hiểm nếu bị mất kiểm soát hoặc xảy ra sự cố tại khớp nối.
6. Mở van cấp nước từ từ
Sau khi lăng đã được giữ chắc và người sử dụng ở vị trí an toàn, mở van cấp nước theo thao tác của hệ thống. Không nên mở van đột ngột khi người sử dụng chưa sẵn sàng. Việc cấp nước làm vòi nhanh chóng trở nên nặng và có lực phản tại lăng. Khi nước bắt đầu ra, kiểm soát hướng phun và điều chỉnh lăng theo loại lăng được trang bị.
7. Hướng tia nước vào vùng cháy
Khi phun, tập trung dòng nước vào khu vực cháy phù hợp với loại đám cháy và phương án chữa cháy của cơ sở. Không nên phun nước tùy tiện vào các đám cháy mà nước không phù hợp hoặc có nguy cơ làm tình hình nguy hiểm hơn. Đặc biệt cần thận trọng với thiết bị điện đang mang điện và những vật liệu có phản ứng nguy hiểm với nước.

Trong quá trình phun, luôn quan sát:
- Diễn biến của ngọn lửa.
- Lượng khói và nhiệt.
- Đường thoát phía sau.
- Tình trạng của vòi và khớp nối.
- Khả năng tiếp tục tiếp cận hoặc cần rút lui.
Nếu điều kiện trở nên không an toàn, dừng việc tiếp cận và thoát ra ngoài.
8. Đóng nước và kiểm tra sau khi sử dụng
Sau khi hoàn thành việc phun hoặc khi cần rút lui, đóng van theo đúng quy trình của hệ thống. Không nên để vòi bị gập hoặc cuộn lại ngay khi còn nhiều nước. Sau khi sử dụng, vòi cần được kiểm tra, làm sạch và làm khô trước khi đưa trở lại vị trí bảo quản. Các hướng dẫn kỹ thuật về vòi chữa cháy cũng yêu cầu kiểm tra sau sử dụng và làm sạch, làm khô trước khi đưa vòi trở lại trạng thái sẵn sàng.
Có thể trình bày theo bảng hướng dẫn sử dụng vòi chữa cháy tại khu vực đặt họng nước với trình tự ngắn gọn như sau:
| Bước | Thao tác | Lưu ý |
|---|---|---|
| 1 | Báo động, gọi lực lượng chữa cháy | Luôn ưu tiên an toàn và thoát nạn |
| 2 | Mở tủ/họng nước chữa cháy | Kiểm tra nhanh tình trạng thiết bị |
| 3 | Trải vòi về phía khu vực cháy | Hạn chế xoắn, gập vòi |
| 4 | Nối vòi với họng nước và lăng | Kiểm tra khớp nối chắc chắn |
| 5 | Giữ chắc lăng phun | Đứng vững, có đường thoát phía sau |
| 6 | Mở van từ từ | Chỉ cấp nước khi đã kiểm soát lăng |
| 7 | Hướng tia nước vào đám cháy | Chọn cách phun phù hợp với tình huống |
| 8 | Đóng van, rút lui khi cần | Không tiếp tục nếu điều kiện mất an toàn |
| 9 | Kiểm tra và bảo quản vòi | Làm sạch, làm khô và đưa về trạng thái sẵn sàng |
Bảng trên phù hợp để làm bảng hướng dẫn thao tác nhanh, nhưng không thay thế quy trình vận hành, phương án chữa cháy hoặc chương trình huấn luyện của cơ sở.
Những lưu ý quan trọng khi áp dụng cách sử dụng vòi chữa cháy
Không sử dụng vòi khi chưa được hướng dẫn
Vòi chữa cháy có áp lực nước không phải thiết bị nên tùy tiện thao tác. Người sử dụng cần được hướng dẫn cách kết nối, giữ lăng, triển khai vòi và xử lý tình huống mất kiểm soát. Đối với hệ thống chữa cháy chuyên nghiệp, việc sử dụng vòi, kết nối với họng nước và vận hành van là những kỹ năng được đào tạo thực hành.
Không đứng lên hoặc bước qua vòi đang có áp lực
Vòi đang chứa nước dưới áp lực có thể dịch chuyển mạnh nếu bị hỏng, tuột khớp nối hoặc mất kiểm soát. Do đó, cần giữ khoảng cách phù hợp và tránh đứng trực tiếp trên đường vòi.

Không để vòi bị gấp hoặc xoắn
Vòi bị gấp, xoắn hoặc mắc vào vật cản có thể ảnh hưởng đến quá trình cấp nước và gây khó khăn khi di chuyển. Khi triển khai, nên tạo đường đi tương đối thẳng và tránh các điểm có nguy cơ mắc kẹt.
Không tự ý thử áp lực bằng cách nguy hiểm
Không nên tự ý mở van hoặc cấp nước ở áp lực cao chỉ để kiểm tra nếu không có quy trình và người có chuyên môn. Việc kiểm tra, thử nghiệm hệ thống cần thực hiện theo quy định áp dụng và hướng dẫn kỹ thuật.
Luôn giữ đường thoát nạn
Đây là nguyên tắc quan trọng nhất. Không cố chữa cháy nếu việc tiếp cận đám cháy khiến người sử dụng bị mắc kẹt hoặc mất đường thoát.
Cách sử dụng vòi chữa cháy cần được thực hiện theo trình tự từ báo động, kiểm tra thiết bị, triển khai vòi, kết nối lăng, kiểm soát áp lực nước đến hướng dòng phun vào khu vực cháy. Theo Firehub, người sử dụng cần được hướng dẫn thực tế và luôn duy trì đường thoát nạn trong suốt quá trình thao tác. Đối với công trình, nên đặt bảng hướng dẫn sử dụng vòi chữa cháy tại vị trí dễ quan sát, đồng thời tổ chức kiểm tra và thực hành định kỳ để người sử dụng biết vị trí, cách triển khai và những giới hạn an toàn của hệ thống.
Câu hỏi thường gặp về Hướng dẫn cách sử dụng vòi chữa cháy chi tiết
Khi nào nên sử dụng vòi chữa cháy?
Vòi chữa cháy có thể được sử dụng để xử lý đám cháy ở giai đoạn phù hợp khi người sử dụng được huấn luyện, thiết bị sẵn sàng và vẫn bảo đảm đường thoát nạn. Nếu đám cháy lớn hoặc diễn biến nhanh, cần ưu tiên thoát nạn và gọi lực lượng chữa cháy.
Một người có thể sử dụng vòi chữa cháy không?
Điều này phụ thuộc vào loại hệ thống, áp lực nước, kích thước vòi và điều kiện thực tế. Với các dòng vòi có áp lực lớn, việc thao tác theo nhóm có thể phù hợp hơn và cần tuân theo quy trình huấn luyện của cơ sở.
Có cần mở van thật nhanh không?
Không nên mở van đột ngột khi người điều khiển chưa sẵn sàng. Cần giữ chắc lăng và thực hiện thao tác cấp nước theo đúng quy trình của hệ thống.
Có thể dùng nước để chữa mọi loại đám cháy không?
Không. Việc sử dụng nước phụ thuộc vào loại vật liệu đang cháy và tình huống thực tế. Đặc biệt cần thận trọng với thiết bị điện đang mang điện và các vật liệu có thể phản ứng nguy hiểm với nước.
Sau khi dùng vòi chữa cháy có cần kiểm tra lại không?
Có. Vòi, khớp nối và lăng phun cần được kiểm tra sau sử dụng. Vòi cần được vệ sinh, làm khô và đưa trở lại trạng thái sẵn sàng theo quy trình bảo trì.
Có nên tự ý kiểm tra áp lực vòi chữa cháy?
Không nên thực hiện tùy tiện. Kiểm tra và thử nghiệm cần sử dụng phương pháp, thiết bị và tần suất phù hợp với tiêu chuẩn, quy trình của hệ thống và hướng dẫn của nhà sản xuất.
