Rò rỉ khí gas có thể tạo ra nguy cơ cháy nổ nếu khí tích tụ đến nồng độ nguy hiểm và gặp nguồn mồi. Đầu báo gas được sử dụng để phát hiện sự hiện diện hoặc nồng độ của khí dễ cháy trong khu vực giám sát, từ đó phát tín hiệu cảnh báo hoặc truyền thông tin đến hệ thống điều khiển. Các cảm biến khí cháy có thể sử dụng nhiều công nghệ khác nhau, trong đó có cảm biến xúc tác và cảm biến hồng ngoại.
Mục lục bài viết
Đầu báo gas là gì?
Khái niệm đầu báo dò gas
Đầu báo gas hay đầu báo dò gas là thiết bị sử dụng cảm biến để nhận biết khí gas hoặc các loại khí dễ cháy trong môi trường. Tùy model, thiết bị có thể phát hiện methane, propane, butane hoặc những loại khí dễ cháy khác. Trong hệ thống cố định, đầu dò thường được bố trí tại những vị trí có nguy cơ phát sinh rò rỉ như khu vực sử dụng gas, đường ống, van, thiết bị công nghệ hoặc khu vực lưu trữ nhiên liệu.

Cần phân biệt đầu báo rò gas với đầu báo khói hoặc đầu báo lửa. Đầu báo khói phát hiện các đặc tính của khói, đầu báo lửa nhận biết bức xạ đặc trưng từ ngọn lửa, còn đầu báo gas tập trung vào sự hiện diện hoặc nồng độ của khí mục tiêu.
Các thành phần cơ bản
Một đầu báo gas cố định thường có:
- Cảm biến khí: bộ phận trực tiếp phát hiện khí mục tiêu.
- Mạch xử lý: tiếp nhận và phân tích tín hiệu từ cảm biến.
- Đèn chỉ thị: hiển thị trạng thái hoạt động, cảnh báo hoặc lỗi tùy thiết kế.
- Vỏ bảo vệ: bảo vệ linh kiện bên trong khỏi tác động của môi trường.
- Ngõ ra tín hiệu: tùy thiết bị có thể kết nối với tủ điều khiển, hệ thống báo động hoặc hệ thống quản lý khác.
Đối với các hệ thống công nghiệp, đầu dò khí có thể sử dụng những phương thức truyền tín hiệu như ngõ ra analog 4-20 mA, relay hoặc các giao thức truyền thông khác tùy model.
Nguyên lý hoạt động của đầu báo dò gas
Cảm biến nhận biết khí trong môi trường
Khi được cấp nguồn, cảm biến của thiết bị liên tục giám sát không khí tại khu vực lắp đặt. Khi khí mục tiêu đi vào vùng cảm biến, đặc tính của cảm biến thay đổi và tạo ra tín hiệu điện tương ứng.
Với cảm biến khí cháy dạng xúc tác, quá trình oxy hóa khí cháy trên phần tử cảm biến làm thay đổi tín hiệu đo. Công nghệ catalytic oxidation là một trong những nguyên lý được sử dụng cho cảm biến khí cháy.

Ngoài cảm biến xúc tác, một số thiết bị phát hiện khí hydrocarbon sử dụng công nghệ hồng ngoại. Các hệ thống phát hiện khí cố định hiện nay có thể kết hợp nhiều công nghệ như hồng ngoại, cảm biến xúc tác, điện hóa, PID hoặc siêu âm tùy loại nguy cơ cần giám sát.
Nồng độ khí tăng và đạt ngưỡng cảnh báo
Khi lượng khí trong khu vực tăng, tín hiệu từ cảm biến thay đổi tương ứng. Bộ xử lý bên trong thiết bị sẽ đối chiếu tín hiệu với các ngưỡng được thiết lập.
Với thiết bị đo khí cháy, thông số %LEL thường được sử dụng để biểu thị mức nồng độ khí so với giới hạn nổ dưới của loại khí đang được theo dõi. Một số thiết bị dò khí có thể hiển thị hoặc truyền giá trị nồng độ theo ppm và %LEL.
Ngưỡng cảnh báo cụ thể sẽ căn cứ vào loại khí, model đầu dò, cấu hình hệ thống và hướng dẫn của nhà sản xuất.
Truyền tín hiệu cảnh báo
Khi phát hiện điều kiện bất thường, đầu báo dò gas có thể phát tín hiệu cảnh báo đến bộ điều khiển hoặc hệ thống báo cháy, báo gas tùy cấu hình. Trong hệ thống hoàn chỉnh, tín hiệu này có thể được sử dụng để kích hoạt còi, đèn cảnh báo, hiển thị trên tủ trung tâm hoặc thực hiện các chức năng điều khiển được thiết kế sẵn.
Các loại đầu báo dò gas phổ biến
Đầu dò khí gas dạng cảm biến xúc tác
Cảm biến xúc tác, hay catalytic bead/pellistor, là một công nghệ phổ biến để phát hiện khí cháy. Cảm biến phản ứng với khí dễ cháy và tạo ra sự thay đổi tín hiệu điện, từ đó thiết bị xác định mức khí hiện diện.
Đầu dò gas sử dụng cảm biến hồng ngoại
Cảm biến hồng ngoại có thể được sử dụng để phát hiện khí hydrocarbon. Công nghệ này dựa trên đặc tính hấp thụ bức xạ hồng ngoại của khí mục tiêu để xác định sự hiện diện hoặc nồng độ khí. Đây là một trong những công nghệ được sử dụng trong hệ thống phát hiện khí cố định công nghiệp.
Đầu báo gas đa khí
Một số hệ thống có thể được cấu hình để phát hiện nhiều loại khí khác nhau. Tuy nhiên, không nên mặc định một đầu dò có thể phát hiện mọi loại khí. Loại khí được phát hiện phụ thuộc trực tiếp vào cảm biến được trang bị.
Ứng dụng của đầu báo rò khí gas
Khu vực sử dụng LPG và khí đốt
Đầu báo rò gas có thể được sử dụng tại các khu vực có thiết bị sử dụng LPG hoặc khí đốt, chẳng hạn khu vực bếp, phòng thiết bị gas và những vị trí có nguy cơ rò rỉ từ đường ống hoặc van. Vị trí lắp đặt cần căn cứ vào đặc tính của loại khí, hướng phát tán và hướng dẫn của nhà sản xuất thay vì đặt thiết bị theo một khoảng cách cố định cho mọi trường hợp.

Nhà máy và khu vực công nghiệp
Trong công nghiệp, đầu dò gas có thể được sử dụng để giám sát các khu vực chứa, sử dụng hoặc vận chuyển khí dễ cháy. Các ứng dụng phát hiện rò rỉ bao gồm hệ thống gas, thiết bị công nghệ và khu vực có nguy cơ phát sinh khí cháy.
Khu vực nhiên liệu và hóa chất
Các khu vực lưu trữ hoặc sử dụng hydrocarbon có thể cần hệ thống phát hiện khí phù hợp với đặc tính nguy hiểm của môi trường. Tùy trường hợp, hệ thống có thể sử dụng cảm biến xúc tác, hồng ngoại hoặc công nghệ phát hiện khác.
Phòng kỹ thuật và khu vực thiết bị
Đầu báo gas cũng có thể được bố trí tại các phòng hoặc khu vực đặt thiết bị có khả năng phát sinh rò rỉ khí. Việc lựa chọn vị trí cần xem xét loại khí, nguồn rò rỉ tiềm năng, thông gió và điều kiện môi trường.
Lưu ý khi lắp đặt đầu báo gas
Theo Firehub, việc lắp đặt đầu báo rò khí gas cần dựa trên đặc tính của khí cần phát hiện và điều kiện thực tế của công trình.
Một số yếu tố cần xem xét gồm:
- Loại khí cần phát hiện: methane, LPG, propane, butane hoặc khí khác.
- Tỷ trọng của khí so với không khí.
- Vị trí có khả năng phát sinh rò rỉ.
- Hướng lưu thông và thông gió của khu vực.
- Nhiệt độ, độ ẩm và điều kiện môi trường.
- Phạm vi phát hiện của từng model.
- Phương thức truyền tín hiệu về hệ thống.
- Yêu cầu về chống cháy nổ hoặc cấp bảo vệ đối với khu vực nguy hiểm.
Đặc biệt, không nên sử dụng thông số lắp đặt của một model để áp dụng cho sản phẩm khác. Các yêu cầu về vị trí, chiều cao, khoảng cách và hiệu chuẩn cần thực hiện theo tài liệu kỹ thuật của thiết bị và thiết kế hệ thống.
Đầu báo gas là thiết bị quan trọng trong các hệ thống giám sát nguy cơ rò rỉ khí. Thiết bị sử dụng cảm biến phù hợp để nhận biết khí mục tiêu, phân tích tín hiệu và truyền cảnh báo khi điều kiện phát hiện đạt ngưỡng được thiết lập. Với công trình có nguy cơ cháy nổ, việc lựa chọn và bố trí đầu dò cần được thực hiện dựa trên thiết kế hệ thống và tài liệu kỹ thuật của sản phẩm thay vì chỉ dựa vào tên gọi.
Câu hỏi thường gặp về Đầu báo gas là gì? Nguyên lý hoạt động và ứng dụng
Đầu báo dò gas có phát hiện được LPG không?
Có, nếu thiết bị được trang bị cảm biến phù hợp với LPG hoặc các thành phần khí mà nhà sản xuất công bố. Không phải mọi đầu báo gas đều phát hiện được tất cả loại khí.
Đầu báo gas có kết nối với tủ trung tâm được không?
Có thể. Nhiều đầu dò gas cố định được thiết kế để truyền tín hiệu đến bộ điều khiển hoặc hệ thống giám sát thông qua các ngõ ra phù hợp với model.
Đầu báo gas có giống đầu báo khói không?
Không. Đầu báo khói phát hiện đặc tính của khói trong không khí, trong khi đầu báo gas sử dụng cảm biến chuyên dụng để nhận biết khí mục tiêu.
Đầu báo rò khí gas có phát hiện khí CO không?
Có, nhưng chỉ trong trường hợp khi thiết bị được trang bị cảm biến CO phù hợp. Cảm biến khí cháy và cảm biến CO là những loại cảm biến khác nhau; không nên mặc định một đầu báo gas LPG có thể phát hiện CO.
Khi nào cần thay cảm biến của đầu báo gas?
Thời điểm thay phụ thuộc vào loại cảm biến, model, môi trường làm việc và yêu cầu của nhà sản xuất. Không nên chỉ dựa vào một mốc thời gian chung cho tất cả thiết bị.
Có thể tự kiểm tra đầu báo gas bằng cách xả gas trực tiếp không?
Không nên tự ý thực hiện nếu không có quy trình và thiết bị kiểm tra phù hợp. Việc kiểm tra chức năng nên sử dụng phương pháp được nhà sản xuất quy định để tránh tạo ra nguy cơ cháy nổ hoặc làm hư hỏng cảm biến.
